مصالحى که در ايجاد بناهاى دورهٔ اسلامى بکار مىرفته متنوع است. هدف از تشريح مصالح سنتى اين است که اولاً با فرهنگ و سابقهٔ اين مصالح که امروزه بطور مؤثر در ساختمانهاى مورد استفاده است آشنا شويم و نحوهٔ تهيه آن را بدانيم. اين مصالح عبارتند از: خشت، آجر، آهک، گچ، سنگ، چوب، خاک، ماسه، ملات، قير، فلز، رنگ، شيشه.
آجر
مهمترين مصالح ساختمانى در ايران، قبل و بعد از اسلام آجر بوده است. اين آجرها معمولاً به شکل مربع است. از آجر در تزئين بنا نيز استفاده مىشد و از اوايل اسلام تا دورهٔ تيمورى تزئين بيشتر بناها با آجرکارى است. آجرهاى پخته به رنگهاى قرمز و قرمز تيره، زرد کمرنگ ساخته مىشده و در بخشهاى مختلف بنا بکار مىرفته است. مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع اردستان، مسجد کبير يزد و حمام گنجعلىخان کرمان و ... نمونههايى از هنر آجرکارى در دورههاى مختلف تاريخى هستند.
آجر نوعى مصالح مصنوعى است که از ترکيب خاک و آب به روش سنتى بدست مىآيد و بعد در کوره پخته مىشود. از اين مصالح در جزر، پايه، قوسها، ستونها، ديوارسازىها، پوشش طاقها و گنبدها، کفپوشها و بسيارى موارد ديگر استفاده مىشود. آجرهاى نما در انواع آجر نيمگرد، آجر قاشقي، کلهگنجشکي، دندان موشي، شش ضلعى و ... بکار مىروند.
